50% to los w genetycznej loterii. Drugie 50% to nasze codzienne decyzje. Brzmi jak dobra wiadomość — i jest. W czwartym odcinku podcastu „Plan na długie życie" prowadzący rozmawiają z genetykiem z Polskiej Akademii Nauk o tym, co naprawdę wiemy o roli genów w długowieczności, jak styl życia wpływa na ekspresję DNA i dlaczego nawet z trudniejszymi kartami w ręku można zagrać lepiej.
O podcaście „Plan na długie życie"
„Plan na długie życie" to podcast Proxin Development - poznańskiego dewelopera z ponad 19-letnim doświadczeniem, który jako pierwszy w Polsce zbudował filozofię longevity w DNA swojej inwestycji. Proxin to firma, dla której nieruchomość to nie tylko metraż i lokalizacja - to środowisko, w którym człowiek ma żyć lepiej, dłużej i we własnych warunkach.
Podcast prowadzą: Mirosław Borowicz - prawnik, przedsiębiorca i inwestor z wieloletnim doświadczeniem w projektach nieruchomościowych, twórca koncepcji Izera Park - oraz dr Włodzimierz Kubiak - lekarz, absolwent Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, pasjonat medycyny stylu życia i długowieczności.
Odcinek 4: Genetyka długowieczności — co mówi nauka?
Gościem czwartego odcinka jest prof. Grzegorz Przybylski - absolwent wydziału lekarskiego Akademii Medycznej w Poznaniu, pracownik naukowy Instytutu Genetyki Człowieka Polskiej Akademii Nauk, lekarz genetyk specjalizujący się w genetyce nowotworów - w szczególności białaczek i chłoniaków - oraz w genetyce starzenia i długowieczności. Prowadzi badania na myszach zmodyfikowanych genetycznie, które żyją dłużej niż osobniki kontrolne. Profesor Przybylski jest autorem 65 publikacji naukowych cytowanych ponad 2 300 razy w czołowych światowych czasopismach. Odbył staże naukowe na Uniwersytecie Pensylwanii oraz współpracuje naukowo z ośrodkami w Chinach.
Ile tak naprawdę zależy od genów? Nauka koryguje uproszczenia
Rozmowę otwiera pytanie, które nurtuje każdego, kto interesuje się longevity: ile procent naszej długowieczności determinują geny, a ile styl życia?
Dr Kubiak przywołuje dane z materiałów certyfikacyjnych Polskiego Towarzystwa Medycyny Stylu Życia — 15 do 30% wpływu genów. Prof. Przybylski konfrontuje je z najnowszą pracą opublikowaną w Science, która przyniosła zaskakujące wyniki.
„Podstawowy problem polega na tym, że na nasz stan zdrowia i długość życia wpływa bardzo wiele przeróżnych czynników. Wiele z nich wcale nie jest związanych ani z genami, ani z naszym stylem życia. I one wszystkie modyfikują ten ostateczny wynik — czyli jak długo będziemy żyli."
— prof. dr hab. n. med. Grzegorz Przybylski
Wcześniejsze badania na bliźniętach jednojajowych wskazywały na przewagę stylu życia - bo skoro bliźnięta o identycznym DNA żyją różnie długo, to geny nie mogą decydować. Jednak nowa analiza wyodrębniła czynniki zewnętrzne: wypadki, infekcje, przypadkowe zdarzenia. Po ich oddzieleniu korelacja długości życia bliźniąt okazała się bardzo wysoka.
„Oddzielono skrupulatnie wszystkie przypadki zewnętrzne i wtedy okazało się, że jest bardzo dobra korelacja w długości życia bliźniąt. Ocenili rolę genów na około 50, nawet 55%. I to jest według mnie najbardziej obiektywna ocena tej sytuacji."
— prof. dr hab. n. med. Grzegorz Przybylski
Wnioski? Geny mają większy wpływ, niż dotąd sądzono - ale pozostałe 50% wciąż leży w naszych rękach.
Czym jest genom i jak działa - wyjaśnienie bez skrótu myślowego
Prof. Przybylski tłumaczy skomplikowaną biologię w sposób, który pozostaje w pamięci. Ludzki genom to 3 miliardy nukleotydów - zapis informacji, który wydrukowany zająłby stos książek o wysokości 300 metrów. Przeczytanie go bez przerwy, 24 godziny na dobę, zajęłoby 500 lat.
„Wyobraźmy sobie, że budujemy dom. Architekt rozplanowuje wszystko — fundamenty, piętra, materiały, dach. To jest genom. Natomiast każda ekipa wchodząca na budowę dostaje tylko tę część informacji, która jej dotyczy. Ktoś kopiący fundament nie musi wiedzieć, jak będzie poprowadzona hydraulika. Tak mniej więcej działa komórka."
— prof. dr hab. n. med. Grzegorz Przybylski
W każdej komórce aktywne są tylko wybrane geny - inne w komórkach mięśniowych, inne w nerwowych. Gdy ten precyzyjny mechanizm się zaburza - na przykład włączają się geny nakazujące komórkom dzielić się bez kontroli - powstaje nowotwór.
Epigenetyka: jak stylem życia zmieniasz działanie swoich genów
Jednym z najważniejszych wątków rozmowy jest epigenetyka - mechanizm, dzięki któremu możemy realnie wpływać na to, które geny są włączone, a które wyciszone, bez zmiany samej sekwencji DNA.
„Oprócz genomu, czyli tej sekwencji nukleotydów, którą odziedziczyliśmy i której nie możemy zmienić, bardzo ważna jest regulacja ekspresji genów. I ta regulacja odbywa się na wielu różnych poziomach. Może dochodzić do metylacji — czyli wyłączenia — lub demetylacji — włączenia — określonego genu. I na to możemy wpływać stylem naszego życia."
— prof. dr hab. n. med. Grzegorz Przybylski
Mirosław Borowicz podsumowuje tę myśl precyzyjnie:
„Nie zmienimy swojego genomu. Natomiast stylem życia możemy wpłynąć na większą aktywację albo dezaktywację pewnych procesów związanych z genami. Czy ja to dobrze zrozumiałem?"
— Mirosław Borowicz
Prof. Przybylski potwierdza: tak właśnie działa epigenetyka.
Mniej jedzenia — dłuższe życie. Co pokazują badania na myszach
Prof. Przybylski opisuje własne eksperymenty laboratoryjne, które rzucają nowe światło na rolę diety w długowieczności.
„Jeżeli dokonamy restrykcji kalorycznej — podawania mniejszej ilości pożywienia — myszy zaczynają dłużej żyć i mniej chorować. To wydłużenie życia u myszy jest rzędu 30%. Obie grupy dostają to samo pożywienie, tylko jednej grupie podaje się go o kilkadziesiąt procent mniej."
— prof. dr hab. n. med. Grzegorz Przybylski
Dr Kubiak łączy te obserwacje z wcześniejszą rozmową o Blue Zones:
„Jak się zastanowimy nad osobami, które długo żyją — w tych strefach długowieczności, w rodzinach — z reguły nie są otyłe. Ktoś, kto ma 95 lat, to zazwyczaj osoba szczupła."
— dr Włodzimierz Kubiak
Zegar biologiczny: czy da się go zwolnić?
Rozmówcy poruszają fascynujące pytanie o biologiczny limit ludzkiego życia - czy istnieje granica, której nie da się przekroczyć?
„120 lat to wydaje się maksymalna długość życia, ale tylko dla ludzi z bardzo dobrymi genomami. Dla większości ludzi ten zegar ustawiony jest na poziomie 90 paru lat — i to zakładając, że dana osoba nie zachoruje na nic, co spowoduje jej śmierć wcześniej."
— prof. dr hab. n. med. Grzegorz Przybylski
Co ciekawe, osoby przekraczające 100 lat wyróżniają się czymś zaskakującym - przez całe życie niemal nie chorowały, a ryzyko zachorowania na nowotwór po 90. roku życia paradoksalnie spada.
„W pewnym momencie ci ludzie zaczynają gasnąć — tak jakby płomień świecy się dopalał. I wydaje się, że to jest koniec naszego zaplanowanego życia i tego nie jesteśmy w stanie zmienić. Natomiast jeżeli będzie nam się udawało wydłużyć nasze życie do 90 czy 100 lat — i to w dobrej kondycji — to i tak jest wielkie osiągnięcie."
— prof. dr hab. n. med. Grzegorz Przybylski
Genetyka otyłości i cholesterolu - kiedy dieta nie wystarczy
Prof. Przybylski wyjaśnia, dlaczego niektórzy mogą jeść wszystko i pozostają szczupli, podczas gdy inni tyją pomimo starań i kiedy jest to kwestia genów, a kiedy wyłącznie nawyków.
„Jest różny poziom podstawowej przemiany materii. Są ludzie, którzy mają bardzo wysoki - oni spalają wszystko, co zjedzą. Inni mają niższy i albo będą się pilnować w diecie oraz uprawiać sport, albo będą otyli. Tu jest i czynnik genetyczny, i czynnik stylu życia."
— prof. dr hab. n. med. Grzegorz Przybylski
Analogicznie działa genetycznie uwarunkowana hipercholesterolemia - osoby z tym schorzeniem mają bardzo wysoki poziom cholesterolu niezależnie od diety i wymagają leczenia farmakologicznego. Jednak stanowi to niewielki procent populacji. U zdecydowanej większości poziom cholesterolu można skutecznie obniżyć zmianą diety i redukcją wagi.
Środowisko, w którym żyjesz, skraca życie — niezależnie od genów i stylu życia
Profesor zwraca uwagę na czynnik, który często umyka w debacie o longevity - jakość powietrza i środowiska zewnętrznego.
„W Polsce mamy potężny problem z pyłami zawieszonymi. Mamy jeden z najwyższych poziomów w Europie. Te pyły wnikają do płuc, są tak małe, że nie możemy ich odkasznąć — przenikają do krwi i siją spustoszenie w organizmie. Ocenia się, że rocznie kilkadziesiąt tysięcy osób w Polsce umiera z powodu zanieczyszczeń powietrza."
— prof. dr hab. n. med. Grzegorz Przybylski
To czynnik, na który ani geny, ani styl życia nie dają odpowiedzi — dlatego wybór miejsca zamieszkania i środowiska codziennego życia ma znaczenie naukowe, nie tylko estetyczne.
Trzy zasady z czwartego odcinka
- Geny odpowiadają za około 50% długowieczności - ale drugie 50% to Twoje decyzje. Dostajemy określone karty w rozdaniu. Pytanie brzmi nie co dostaliśmy, lecz jak nimi zagramy. Ci, którym los dał trudniejsze karty, muszą po prostu grać uważniej.
- Epigenetyka działa - styl życia zmienia ekspresję Twoich genów. Nie możesz zmienić sekwencji DNA, ale możemy poprzez dietę, ruch, sen i redukcję stresu wpływać na to, które geny są aktywne, a które wyciszone. To nie metafora - to mechanizm potwierdzony w badaniach naukowych.
- Środowisko, w którym żyjesz, ma znaczenie naukowe. Jakość powietrza, dostęp do natury, poziom stresu otoczenia - to czynniki zewnętrzne, które wpływają na długość życia niezależnie od genomu i nawyków. Wybór miejsca życia to też decyzja zdrowotna.
Izera Park — inwestycja zbudowana na filozofii longevity
Jeśli słyszysz o Izera Park po raz pierwszy - to inwestycja, która w Polsce nie ma odpowiednika.
Izera Park powstaje w Świeradowie-Zdroju, w sercu Gór Izerskich - uzdrowisku z ponad 250-letnią tradycją prozdrowotną, słynącym z wód radonowych i wyjątkowego mikroklimatu. To miejsce, które samo w sobie działa korzystnie na organizm: czyste powietrze, cisza, las i górski rytm życia - dokładnie te czynniki środowiskowe, o których mówi w tym odcinku prof. Przybylski.
Inwestycja Izera Park składa się z 70 apartamentów w dwóch kameralnych budynkach, o zróżnicowanych metrażach dopasowanych zarówno do własnego użytku, jak i do wynajmu. Każdy apartament to pełna własność - bez hotelowych ograniczeń i bez przymusu wynajmowania. Korzystasz kiedy chcesz. Wynajmujesz jeśli chcesz. Decydujesz.
To, co wyróżnia Izera Park od konkurencji, to nie jeden szczegół - to cały ekosystem zaprojektowany z myślą o zdrowiu i długowieczności:
- Elewacja z naturalnej deski opalanej metodą japońską Yakisugi (Shou Sugi Ban) — technika znana od stuleci, która nadaje budynkom niepowtarzalny charakter i sprawia, że architektura wtapia się w leśne otoczenie.
- Longevity Studio — własny lokal usługowy na terenie inwestycji, w którym powstaje Studio Longevity Center. Mieszkańcy Izera Park mają do niego priorytetowy dostęp. Joga, treningi, warsztaty zdrowotne — wszystko w filozofii medycyny stylu życia.
- Sauny Ganbanyoku — japońskie sauny na podczerwień z kamienną płytą, wspomagające regenerację i detoks bez ekstremalnych temperatur.
- Sala do jogi — przestrzeń do codziennej praktyki, dostępna dla mieszkańców jako element infrastruktury.
- Naturalny strumień na terenie inwestycji — woda, dźwięk, bliskość natury tuż pod oknem. Prawdziwa przestrzeń regeneracji, nie dekoracja.
Wszystkie apartamenty zaprojektowano z widokiem na Góry Izerskie. Kolej gondolowa znajduje się w odległości 400 metrów od inwestycji.
Izera Park to nie kolejny aparthotel nastawiony na rotację gości. To kameralne miejsce dla ludzi, którzy rozumieją, że środowisko codziennego życia: czyste powietrze, natura, wspólnota, spokój, jest równie ważne jak dieta i ruch. Tak jak mówi w tym odcinku prof. Przybylski: to, gdzie żyjesz, skraca lub wydłuża życie niezależnie od tego, co jesz i jak ćwiczysz.
Posłuchaj czwartego odcinka podcasu Plan na długie życie
